آیا حضرت خدیجه همسر پیامبر، جزء اهل بیت پیامبر شامل می شود یا خیر؟

یکی از اختلافات قدیمی میان اهل سنت و شیعه واژه ی «اهل بیت» می باشد که در قرآ« کریم نیز به این واژه اشاره شده است. خداوند متعال می فرماید: إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكمْ تَطْهِيرًا همانا خداوند چنين مي خواهد كه هر نوع رجس و پليدي را از شما خانواده نبوت ببرد و شما را از هر عيب پاك و منزه گرداند». این آیه ی شریفه در سوره ی احزاب مطرح شده است که طهارت و پاکی اهل بیت پیامبر صلی الله علیه وآله از هرگونه پلیدی طبق این آیه ی شریفه ثابت می گردد.

در این باره نکته ای که نباید از آن غافل شد این می باشد که اهل بیت در روایات اسلامی به دو معنا تعبیر شده است. معنای نخست که خاص می باشد، فقط شامل حضرت علی و حضرت زهرا و حسن و حسین سلام الله علیهم می باشد. و در مقابل این تعبیر خاص برای همسران پیامبر از نساء النبي يا ازواج النبي تعبیر به میان آمده است.

معنای دیگری که برای اهل بیت مطرح شده، همان معنایی است که در لسان عمومی بیشتر از آن یاد می شود و زنان و نزدیکان پیامبر را نیز شامل می شود. بنابراین اگر گفته می شود که همسران پیامبر جزء اهل بیت ایشان نیستند، منظور اهل بیت به معنای دوم می باشد و الاّ مگر مي شود همسران پيامبر اكرم از اهل بيت وي نباشند، بلكه از اهل بيت به معناي عام هستند.

1. صدر، سيد رضا، خليفة النبي و يوم الانسانيه، باهتمام سيد باقر خسروشاهي، قم، موسسه بوستان کتاب، 1386ش.
2. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، قم، دارالکتب الاسلاميه، چاپخانه مدرسه اميرالمؤمنين(ع)، ج17، ص298 الي 303.

تفاوت میان دوزخ و برزخ

همان طور که می دانیم یکی از مرموزترین حقائق این جهان هستی، موضوع مرگ می باشد که با وجود اینکه بشر سالیانِ سال است که با این موضوع رو به رو شده، امّا هنوز نتوانسته به اسرار و حقایق آن دست پیدا کند. و تنها منبع معتبر در اين باره متون ديني است كه مشتمل بر آيات قرآن و احاديث معصومين ـ عليهم السّلام ـ مي باشد.
بر اساس متون دینی پس از آنکه مرگ انسان فرا می رسد، در دو مرحله ی برزخ و رستاخیر قرار می گیرد. برزخ به مدّت زمان بین مرگ انسان تا برپايي قيامت اطلاق مي شود، قرآن كريم مي فر مايد: ومن ورائهم برزخ الي يوم يبعثون،(مؤمنون، 100). بنابراین برزخ یک مرحله ی موقّتی گذرا می باشد و پس از آن قیامت و رستاخیز عظیم برپا خواهد شد. در صحرای محشر پس از آنکه حساب انسان ها به طور دقبق بررسی شد، افراد به دو گروه کلّی تقسیم می شوند. گروه نخست افرادی هستند که بخاطر اعمال نیک شان به بهشت منتقل می شوند و بهشت سرای أبدی آنان می شود. در مقابل کسانی هستند که در دنیا داراي عقايد پوچ و اعمال ناشايست هستند كه اين دسته به محل زيانكاران يعني جهنم و دوزخ منتقل مي شوند.

بنابر این توضیحات معلوم می گردد که برزخ شامل مدّت زمانی است که مرگ اتفاق می افتند و تا زمان برپایی صحرای محشر ادامه می یابد و دوزخ مکانی است که گناه کاران در آن مکان به سزای اعمال خود خواهند رسید. همچنین يكي ديگر از فرق های ميان برزخ و دوزخ درباره ي كيفيت عذاب و تنبيه گنه كاران در اين دو مرحله است از آيات قرآن و روايات امامان معصوم استفاده مي شود كه عذاب هاي برزخي به مراتب آسانتر و عذاب هاي دوزخي به مراتب سخت تر و جانگدازتر است.
 

پاورقی:

1.رك: مومنون: 100.
 

آيا امکان دارد که در روز قیامت انسان به طور کامل از بین رود؟

صحرای محشر و عالم قیامت آخرین وعده گاه خداوند می باشد که همه ی موجودات عالم از روز نخست تا روز پایان در آن صحرا جمع می شوند. مهمترین حکمت و دلیل برپائی قیامت این است که حساب افراد مورد بررسی قرار گیرد و اساسا آن طور نیست که کسی به طور کلّی از بین رود و یا نابود شود. قیامت به این جهت قرار داده شده که افراد بر اساس اعمالی که در دنیا داشته اند برای همیشه یا در بهشت و در نعمت های بی پایان الهی قرار گیرند و یا در جهنم عذاب الهی را بچشند. در قيامت، مردن و نابود شدن اصلاً معني ندارد و از بین رفتن انسان در آن روز امکان پذیر نمی باشد. قرآن كريم مي فرمايد: لَا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الْأُولَي وَوَقَاهُمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ(1) در قيامت، ديگر كسي مرگ ندارد و مرگ در ذايقه او نمي رسد، جز همان مرگ اول كه چشيده است. امام باقر عليه السّلام درباره ی همیشگی بودن و جاودانگی اهل بهشت این چنین می فرماید: در روز قيامت خداوند به کسانی كه به سلامت از قیامت خارج شده باشند و به بهشت داخل شده باشند می فرماید: قسم به عزت و جلالم، به علوّ و بلندي مقامم، من پنج چيز را به آنها مي بخشم: آنها هميشه جوانند پير نمي شوند، تندرست اند و بيمار نمي گردند، توانگرند و فقير نخواهند شد، خوشحال اند و اندوهي به آنها راه نمي يابد و هميشه زنده اند و نمي مييرند. (1)

با توجّه به این تعابیر نابودی انسان در قیامت به هیچ عنوان امکان پذیر نمی باشد و برای همیشه زنده می باشد.

پاورقی:

1. دخان : 56.
2. امام خميني، روح الله، مصباح الهدایة الی الخلافة و الولایة، با مقدمه سید جلال الدین آشتیانی، قم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چهارم، 1381ه ش، ص53.

قیامت

بر اساس آموزه های دین مبین اسلام دانسته می شود که وقوع قیامت به طور ناگهان و سریع می باشد. پیرامون نشانه های وقوع قیامت این چنین گفته شده که کوه ها ازهم متلاشی شود و دریاها ناگهان منفجر خواهند شد، زلزله عظيم و ويرانگری رخ می دهد و خورشید و ماه خاموش خواخند شد و....قرآن کریم در این باره می فرماید: فَإِذَا نُفِخَ فِي الصُّورِ نَفْخَةٌ وَاحِدَةٌ، وَحُمِلَتِ الْأَرْضُ وَالْجِبَالُ فَدُكتَا دَكةً وَاحِدَةً، فَيَوْمَئِذٍ وَقَعَتِ الْواقِعَةُ، وَ انْشَقَّتِ السَّماءُ فَهِيَ يَوْمَئِذٍ واهِيَةٌ(1). هنگامی که فقط يك مرتبه در «صور» دميده شود، و زمين و كوهها از جا برداشته شوند و يكباره در هم كوبيده و متلاشي گردند، در آن روز «واقعه عظيم» روي ميدهد، و آسمان از هم ميشكافد و سست ميگردد و فروميريزد. درباره ی این آیه و آیات دیگر از همین دسته، روایتی از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله اشاره شده که حضرت می فرماید: در حالي كه دو نفر پارچه گشوده اند تا خريد و فروش كنند، آدمي لقمه اي را برداشته تا به دهان بگذارد، مردي آبي از حوض مي گيرد تا حيوان خويش را آب دهد، پارچه فروش، پارچه را نپيچيده، لقمه اي در دهان گذاشته نشده، آب حوض به حيوان نرسيده، صيحه قيامت را همه شنيده وحوادث آغاز مي گردد. اين صيحه پايان زندگي همه و همزمان با در هم كوبيدن عالم است...».(2)
بنابراین در کمتر از لحظه ای علائم قیامت رخ می دهد و در آن لحظه هیچ کسی نمی تواند به کس دیگری کمک کند مگر خداوند متعال و آن زمان است که وعده های الهی محقّق خواهند شد. انسان های نیکو کار به پاداش نیکی که خدا به آنها وعده داده بود می رسند و ملحدین و اهل طاغوت نیز به عذاب و کیفر الهی دچار خواهند شد.

 1. محمد : 18.
2. مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، بيروت، موسسه الوفاء، 1403ه ق، ج52، ص209.

فزع اکبر

فزع اکبر به معنای ترس بزرگ می باشد که خداوند متعال چنین ترسی را به هنگام نفخ صور محقّق خواهد نمود. در این باره قرآن کریم می فرماید: وَيَوْمَ يُنفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَمَن فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَن شَاء اللَّهُ وَكلٌّ أَتَوْهُ دَاخِرِينَ(1). و هنگامی که دمیده می شود در صور، همه كساني كه در آسمان ها و در زمين هستند به فزع مي افتند.

در معنای فزع در میان علما اختلاف شده است. برخی از مفسّرین می گویند که مراد از آن نفخه ی نخست می باشد و دلیل آنها بر این مطلب آیه مبارکه : وَيَوْمَ يُنفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَمَن فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَن شَاء اللَّهُ وَكلٌّ أَتَوْهُ دَاخِرِينَ، است.
گروه دیگری از مفسّرین بر این نظر هستند که فزع اکبر اشاره به نفخه ی بخش دوم می باشد. برخی دیگر نیز گفتند که مراد از فزع اکبر زمانی است که حکم مجازات افراد به دوزخ صادر می شود. ولی در این میان به نظر می رسد که صحیح ترین نظر آن است که گفته شود فزع اکبر اشاره به وحشت های روز قیامت دارد که از هر وحشتی بزرگتر می باشد. پس فزع در آيات مذكور نيز مربوط به هول و هراس هاي قيامت و اتّفاقات آن است و اين وحشت هاي در قيامت به طور كلّي شامل هم حساب و كتاب، هم عبور از صراط، هم آوردن دوزخ و... مي شود.

 1.تفسیر المیزان جلد ۱۵ صفحه ۴۰۰

 

آیا لذّت جنسی در بهشت وجود دارد؟

از دیدگاه قرآن کریم معاد هم جنبه ی جسمانی دارد و هم جنبه ی روحانی چرا که حضور انسان در صحنه قیامت هم با جسم می باشد و هم باروح. و بالتّبع باید لذت هایی که به اشخاص داده می شود، هم مربوط به لذّت های جسمی باشد و هم لذّت های روحی. بنابراین اگر پاداش هاي خداوند تنها به امور معنوي و روحاني محدود مي شد، و از نعمت هاي جسماني نظير حوريان بهشتي خبري نمي بود، در واقع مؤمنان از بخشي از نعمت ها و لذت ها محروم مي ماندند در حالي كه نياز داشتند و يا علاقه داشتند كه آنها را نيز داشته باشند.

 با توجّه به مقدمه ای که بیان شد دانسته می شود که در بهشت نیز لذّت جنسی وجود دارد چراکه در روایات و آیات قرآنی به طور خلاصه به این مسئله اشاره شده است. به طور مثال قرآن کریم صحبت از ازدواج با حوری دارد که بهشتیان در بهشت برای لذت بیشتر با حورالعین ازدواج می کنند. در قرآن آمده است: وزوجناهم بحور عين(1) يعني مؤمنان را به تزويج حورالعين درمي آوريم.

همچنین امام صادق ـ عليه السّلام ـ مي فرمايد: خيرات حسان زنان اهل دنيا هستند كه از حور العين هم زيباتر هستند.(2) كه اين زنان صالح با شوهرهاي دنيايي خود در صورت تمايل و اگر شوهرانشان نيز اهل بهشت باشند زندگي خواهند كرد.
 

1.طور آیه ۲۰

2.عبد علي ابن جمعه الحويزي، تفسير نور الثقلين، چاپ افست، قم، كتاب اسلاميه، ج5 ، ص 201.

آیا در بهشت امکان ملاقات با بستگان امکان پذیر می باشد؟

در قرآن کریم اینچنین وارد شده است که بستگان بهشتیان به آنان می پیوندند البته آن دسته از افرادی که در دنیا عمل صالح انجام می دادند.در قرآن آمده است: جنات عدنٍ يدخلونها و من صلح من آبائهم و ازواجهم و ذرياتهم(1) يعني سرانجام كار آنها، ‌باغهاي جاويدان بهشت است كه هم خودشان وارد آن مي‌شوند و هم پدران و همسران و فرزندان صالح آنها.

در واقع اینکه اقوام و نزدیکان به بهشتیان ملحق می شوند به خاطر تکمیل نعمت های الهی بر آنان می باشد تا هیچگونه کمبودی برای آنان وجود نداشته باشد. اگرچه در آیه مذکور فقط اشاره به پدران، فرزندان و همسران شده است ولی مسلّم است که همه بستگان در این جمع حضور خواهند پیدا کرد. چراکه حضور فرزندان و پدران بدون حضور خواهران و برادران امکان پذیر نیست. نکته دیگری که در این باره باید بدانیم این است که اگرچه در بهشت ممکن است که انسان با نزدیکان خود همنشین باشد، امّا پاداش نیکوکاران در بهشت بستگی به درجات ایمانشان دارد و اینگونه نیست که همه از درجات یکسان برخوردار باشد. همانگونه كه از آيات قرآن بر مي‌آيد. 1. رعد: 23.

چرا ابوبکر پس از به خلافت رسیدن اقدام به زنده سوزی مرتدّین کرد؟

پس از آنکه رسول گرامی اسلام از جمع مسلمانان رحلت کردند، حوادثی در تاریخ اسلام رخ داد که اسلام به خاطر آن حوادث به خطر افتاد و اوّلین آنها واقعه سقیفه بنی ساعده بود. با وجود اینکه پیامبر اسلام صلّی الله علیه و آله و سلّم در موارد متعدّدی جانشین خود را علی بن ابی طالب علیه‌السّلام معرفی کرده بود، اما برخی که طمع قدرت و منصب را داشتند، همان موقعی که خبر رحلت رسول گرامی اسلام را شنیدند در سقیفه جمع شدند و ابوبکر را به عنوان خلیفه خودخوانده معرفی نمودند. ابوبکر کسی بود که نه دانش کافی برای خلافت داشت و نه از لحاظ دینی امتیاز و فضیلت خاصّی داشت که بتواند جانشینی آن حضرت را به عهده بگیرد. به همین خاطر در مدّت خلافت خود کارهای غیر اسلامی و نامعقولی زیادی را انجام داد که یکی از این کارها زنده زنده سوزاندن مرتدّین بوده است. در این باره باید بگوییم پس از آن که پیامبر از جمع مسلمانان رحلت نمودند، مشکلات زیادی در بین مردم رخ داد که باعث شد گروهی از دین اسلام برگردند و مرتدّ شوند. بر اساس گفته های تاریخی ابوبکر برخی از این مرتدین را دستگیر کرد و آنها را زنده زنده با دست بسته به آتش انداخت. این موضوع به طور مسلّم در تاریخ نقل شده است و از دیدگاه اهل سنّت حکم ابوبکر به هیچ عنوان با قوانین اسلام مخالفتی ندارد چرا که او اجتهاد کرده و اجتهاد ممکن است که به خطا کشیده شود. اما باید دانست که این کار ابوبکر ناشی از جهل و ندانستن احکام اسلامی بوده است و در آموزه های اصیل دینی به هیچ عنوان چنین کاری مقبول و پسندیده نمی باشد و باید بگوییم که ابوبکر به سبب عدم آگاهی از احکام واقعی اسلام با اجتهاد شخصی خود اقدام به چنین کار صخیف و سبکی کرده است.

 منبع: تاریخ یعقوبی ترجمه محمد ابراهیم آیتی

نماز شب اول قبر

یکی از اعمالی که در اوّلین شب فوت میّت در روایات وارد شده است که برا میّت به جا آوریم، نماز وحشت یا همان نماز لیلة الدفن می باشد. در روایات ما اهمیّت و توصیه های فراوانی نسبت به این نماز شده است زیرا هنگامی که آدمی از این عالم به عالم دیگر یعنی برزخ منتقل می‌شود، این انتقال همراه با درد و رنج هایی می باشد که تا قبل از آن تجربه نکرده است. به همین خاطر با توجّه به روایات خواندن این نماز بسیار به او کمک میکند تا آسان تر این انتقال صورت گیرد. امام علي عليه السّلام در توصيف احوال ايشان مي‌گويد: اگر شما بنگريد آنچه را كه مردگان ديده‌اند، فرياد ناله سر خواهيد داد و به لابه و زاري روي خواهيد آورد و امر خداوند را اطاعت خواهيد نمود، اما آنچه كه ايشان ديدند از شما پنهان است و به زودي اين پرده كنار خواهد رفت و شما نيز خواهيد ديد.(1)

در كلام نوراني ديگر مي‌گويد: «فغير موصوفٍ ما نزل بهم،‌ اجتمعت عليه سكرة الموت و حسرت الفوت» آنچه بر ايشان نازل شده توصيف شدني نيست، سكرات مرگ و حسرت از دست دادن آنچه در دنيا داشتند بر ايشان جمع گرديده است

 بنابراین نماز لیله الدّفن وسیله ای است که این وحشت فراگیر کاسته شود و به عنوان یک هدیه ای باشد برای میّت. همچنین باید دانست که در عالم برزخ ارتباط انسان با عالم دنیا به طور کامل قطع نمی گردد به همین خاطر حسنات و سیئاتی که از انسان بعد از مرگش جریان دارد، در سرنوشت او همچنان تاثیرگذار می باشد. به همین خاطر در روایات ما توصیه زیادی نسبت به گذاشتن باقیات الصّالحات شده است و اگر نبود اين رابطه ميان عالم برزخ و عالم دنيا، بدون شك نماز وحشت نيز وجهي نداشت.

1. نهج‌البلاغه، خطبه 20.
2. همان، ‌خطبه 108.

چرا شیعه برای امامان خود قائل به علم غیب می باشد؟

در لغت غیب به هر چیزی که از دید و منظر مخفی باشد غیب اطلاق می شود ولی منظور از غیب در اینجا علوم و آگاهي هايي می باشد كه از راه هاي غيرعادي به دست آيد، خواه از قبيل شهود باشد و يا غيب و پنهاني.
موضوع علم غیب در چند جا از قرآن کریم بیان شده است. برخی از این آیات علم غیب را مخصوص خداوند متعال می دانند. به طور مثال خداوند متعال می فرماید: و عِندَهُ مفاتيح الغيب لاَيْعَلَهُما اِلاّ هُو...(1) كليدهاي غيب نزد اوست و جز او كسي آن هارا نمي داند...  و برخی دیگر از آیات وجود علم غیب را برای رسولان و بندگان شایسته ی خداوند ثابت می نماید. مانند آيه ي عالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلي غَيْبِهِ أَحَداً إِلاَّ مَنِ ارْتَضي مِنْ رَسُول(2) خداوند به غيب آگاه است و براسرار غيبش احدي را جز كساني كه مي پسندد از پيامبران اطلاع نمي دهد.

از جمع میان اين دو گروه از آيات این گونه به دست می آید که ذاتاً علم به غیب مختص خدای سبحان می باشد و خداوند به هر کسی که اراده کند این علم را می تواند عنایت فرماید. منتهي با اين حال زمام اين عمل بدست اوست و از سلطنت خداوند خارج نمي شود. و علم غیب امامان شیعه نیز به همین نحو می باشد.

1.انعام: 59.
2. جن:26و27
 

راه های در أمان ماندن از فشار قبر

انسان عوالم گوناگونی را تجربه خواهد کرد و با مرگ خود به جهانی دیگر و عالمی دیگر منتقل خواهد شد. در این میان فشار قبر یکی از مسائلی می باشد که در انتقال از این دنیا به دنیای دیگر هر کسی ممکن است که تجربه نماید. فشار قبر نسبت به افراد متفاوت است و بر حسب عملکرد افراد در این دنیا بر هر کسی وارد خواهد شد. در آموزه های دین مبین اسلام دستورالعمل هائی بین شده است که باعث تخفیف و کاسته شدن از این فشار می باشد که به طور مختصر با برخی از آنها آشنا می شویم و در آینده به طور مفصل در این باره سخن به میان خواهیم آورد. این عوامل عبارتند از:

1). خواندن نماز وحشت توسط بازماندگان: نماز وحشت یکی از راهکار هائی است که برای تقلیل در فشارقبر بیان شده است. در این باره داستان های فراوانی بیان شده که این نماز فشار قبر را از افراد برداشته است که می توان برای مطالعه ی بیشتر به کتاب گناهان کبیره ایت الله دستغیب رجوع نمود.

2). اهتمام به نماز شب: نماز شب نیز از جمله کارهائی است که برای کاهش یا برطرف شدن فشار قبر توصیه شده است. در روایتی امام رضا علیه السلام فرمودند: «كسي كه نماز شب بخواند و در قنوت نماز «وتر» هفتادبار استغفار كند از عذاب قبر پناه داده مي‌شود.»(1)

3). قرائت برخی از سوره‌هاي قرآنی که در این زمینه به آنها توصیه شده است: حضرت علي عليه السّلام مي‌فرمايد: «هر كس در هر جمعه سورة نساء را تلاوت كند از فشار قبر امان مي‌يابد.»(2) سوره‌هاي زخرف، ياسين، تكاثر و تبارك، نيز در اين مورد سفارش شده‌اند.
4). مرگ در روز جمعه.

5). آب ریختن بر روی قبر میّت.

1.ثواب الاعمال، ص 111.
2. بحارالانوار، ج 6، ص 221.

آیا حضرت خدیجه همسر پیامبر، جزء اهل بیت پیامبر شامل می شود یا خیر؟

یکی از اختلافات قدیمی میان اهل سنت و شیعه واژه ی «اهل بیت» می باشد که در قرآ« کریم نیز به این واژه اشاره شده است. خداوند متعال می فرماید: إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكمْ تَطْهِيرًا همانا خداوند چنين مي خواهد كه هر نوع رجس و پليدي را از شما خانواده نبوت ببرد و شما را از هر عيب پاك و منزه گرداند». این آیه ی شریفه در سوره ی احزاب مطرح شده است که طهارت و پاکی اهل بیت پیامبر صلی الله علیه وآله از هرگونه پلیدی طبق این آیه ی شریفه ثابت می گردد.

در این باره نکته ای که نباید از آن غافل شد این می باشد که اهل بیت در روایات اسلامی به دو معنا تعبیر شده است. معنای نخست که خاص می باشد، فقط شامل حضرت علی و حضرت زهرا و حسن و حسین سلام الله علیهم می باشد. و در مقابل این تعبیر خاص برای همسران پیامبر از نساء النبي يا ازواج النبي تعبیر به میان آمده است.

معنای دیگری که برای اهل بیت مطرح شده، همان معنایی است که در لسان عمومی بیشتر از آن یاد می شود و زنان و نزدیکان پیامبر را نیز شامل می شود. بنابراین اگر گفته می شود که همسران پیامبر جزء اهل بیت ایشان نیستند، منظور اهل بیت به معنای دوم می باشد و الاّ مگر مي شود همسران پيامبر اكرم از اهل بيت وي نباشند، بلكه از اهل بيت به معناي عام هستند.

1. صدر، سيد رضا، خليفة النبي و يوم الانسانيه، باهتمام سيد باقر خسروشاهي، قم، موسسه بوستان کتاب، 1386ش.
2. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، قم، دارالکتب الاسلاميه، چاپخانه مدرسه اميرالمؤمنين(ع)، ج17، ص298 الي 303.

رجعت کنندگان پس از ظهور

مطابق روایات اسلامی مسئله ی رجعت و اینکه برخی از افراد پس از ظهور حضرت مهدی به این دنیا باز میگردند، از مسائل قطعی و یقینی می باشد. ولی مطلبی که اینجا مطرح می شود این می باشد که این مسئله به این خاطر که از مسائل غیبی و خبر از آینده می باشد، لذا اعتقاد به آن بخاطر وجود روایات قطعی و اخبار نقلی مطمئن در این زمینه می باشد. به همین خاطر روایتی در باب رجعت کنندگان پس از ظهور وجود دارد که به طور عام به از آنها یاد شده است که به آنها اشاره می نمائیم.

دسته ی نخست مربوط به رجعت ائمه معصومین می باشد. در روایتی امام صادق علیه السلام فرمودند: «هيچ امام و پيشوايي نيست مگر اين كه مجدداً در زمان خودش در آينده به دنيا باز مي گردد...»(1).
دسته ی دوّم: رجعت مومنین محض و مشرکین محض: امام صادق مي فرمايد: «بازگشت مردگان به دنيا همگاني و فراگير نيست بلكه مربوط به عده اي خاص است، بر نمي گردد به دنيا مگر كساني كه از ايمان خالص بر خوردارند يا به حد شرك خالص رسيده باشند».(2)
1.كوراني، علي، معجم احاديث الامام المهدي(عج)، موسسه المعارف الاسلامي، ج4، ص95، ح1163.

   2.همان

آیا دلیل خاصّی داشته که خداوند بهشت را در 8طبقه و جهنم را در 7 طبقه آفریده است؟

در آموزه های دینی اجمالا این مطلب را به خوبی می دانیم که بسیاری از امور بر ما مخفی و پوشیده می باشد و ما به طور مختر با برخی از کلیّات آشنا هستیم امّا بسیاری از جزئیات بر ما مخفی و پوشیده می باشد. به همین خاطر عقل ما این را در می یابد که این جهان بدون خالق و آفریدگار نمی تواند لحظه ای دوام بیاورد و اساس وجود هر چیزی خداوند متعال می باشد و در طرف مقابل درک جزئیات برای او ممکن نمی باشد و فقط از طریق آیات قرآن و احادیث معصومین است که می تواند به چنین مسائلی علم پیدا نماید. چنان كه خواجه نصير طوسي و ديگران تصريح كردهاند كه درجزئيات نميتوان برهان عقلي اقامه كرد.

با توجّه به این مقدمه باید عرض کنیم که عقل قدرت این را ندارد که بفهمد چرا بهشت هشت درب و جهنم هفت درب دارد امّا اجمالا می توان این گونه برداشت کرد که دلیل بیشتر بودن درهای بهشت به این خاطر است که همواره رحمت و غفران پروردگار نسبت به غضبش مقدّم بوده و به عبارت دیگر اگر چه که جهنّم هفت در دارد ولی درهای رسیدن به بهشت بیشتر می باشد. و این خود انسان است که بین رسیدن به بهشت و یا جهنم یک راه را انتخاب میکند.

پاورقی:

جوادي آملي، عبدالله، دين شناسي، نشر اسراء، چاپ اول، 1381، ص 172.
 

حبط اعمال

 حبط در لغت به معنای ابطال و باطل شدن می باشد و به کسی که اعمال او باطل و بی اثر شده باشد، حبط عمل گفته می شود. همچنین در اصطلاح حبط عمل به از بین رفتن پاداش عمل نیک به خاطر گناهی که انجام گرفته شده است گفته می شود. در قرآن کریم نیز این معنا مورد استفاده قرار گرفته است. خداوند متعال به پیامبرش می فرماید: لئِنْ أشْرَكْتَ لَيَحْبَطنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكوُنَنَّ مِنَ الْخاسِرينَ(1) اگر شرك ورزي حتماً اعمالت باطل و تباه خواهد شد و مسلّماً از زيانكاران خواهي بود.

ممکن است انسان عمل نیکی را با وجود تمام شرایط صحت به جا آورد اما همین شخص نیکوکار در برابر یکی از مسائل دینی عناد و لجبازی بورزد که در این صورت این لجبازی باعث تباهی و پوچ شدن آن عمل نیک می گردد. همانند اینکه بذری را در زمین مساعدی بپاشیم ولی با آفات آن مبارزه نکنیم تا اینکه نابود شود. قرآن کریم این آفت زدگی را حبط نامیده و ممکن است که دچار اعمال نیک مسلمانان نیز شود. در واقع ممكن است يك مسلمان، براي خدا به نيازمندي صدقه بدهد و صدقه او قبول شود. ولي بعد آن را با منّت گذاشتن يا نوعي آزار روحي نابود و تباه گرداند  و ثواب کار خود را حبط نماید. همانطور كه در اين آيه كريمه آمده است: يا اَيُّها الذَّينَ آمَنوا لاتُبطِلوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمنِّ وَالاَذي(2) اي مؤمنان، صدقههاي خود را با منت نهادن و آزار رساندن، باطل نكنيد.

1.زمر آیه ۶۵

2.بقره ۲۶۴
 

آموزش عقاید آیت الله مصباح یزدی

امام، تجلّی گاه فیض الهی

در مسئله توحید و خداشناسی مطلبی مطرح می شود و آن اینکه شناخت خداوند متعال بدون آشنایی و شناخت امام صورت نمی گیرد. چرا که امام به منزله محل و جایگاه افاضه فیض از عالم بالا می باشد. بنابراین نخست امام علیه السّلام فیض را دریافت می کند و در مرحله ی بعد بقیّه موجودات از امام فیض می گیرند. به همین خاطر در زیارت جامعه کبیره روایت شده است که«... من اراد الله بدأ بكم، و من وحده قَبِل عنكم و من قصده توجه بكم»(1) يعني هر كس اراده خدا شناسي نمود از آشنايي و معرفت به شما آغاز نمود (زيرا وصول به توحيد واقعي و رسيدن به معارف والاي الهي، بدون شناخت شما و تبعيت از شما در عقائد و گفتار و رفتار امكان پذير نخواهد بود.)

 پس با توجه به این که ائمه معصومین علیهم السّلام مظهر و تجلی گاه اسماء و صفات پروردگار می باشند. همانگونه که رسیدن به حقیقت صفات الهی امکان پذیر نیست، امکان به دست آوردن معرفت به ذات و صفات آن بزرگواران  هم برای دیگران امکان پذیر نخواهد بود. در این باره پیامبر اسلام صلّی الله علیه و آله و سلم فرمودند:«يا علي ما عرف الله الاّ أنا و انت، و ما عرفني الا الله و انت، و ما عرفك الا الله و أنا.»(2) يعني يا علي خدا را به جز من و تو كسي نشناخت و مرا به جز خدا و تو كسي نشناخت و تو را به جز خدا و من كسي (آن گونه كه بايد بشناسد) نشناخت.

بنابراین رسیدن به معارف الهی که قلّه آنها خداشناسی می باشد، بدون آشنایی و شناخت ائمه اطهار علیهم السلام امکان‌پذیر نخواهد بود و چشیدن شیرینی عبادت خداوند بستگی به شناخت با مسئله ی امامت دارد.

1.مفاتیح الجنان

2. اصول کافی جلد ۲ صفحه ۱۲۳

آیا امکان دارد که در برزخ افراد نزد خانواده های خود باشند؟

در رابطه با عالم برزخ و حقائقی که در این باره وجود دارد، باید عرض کنیم که بسیاری از مطالب در این زمینه برای ما مجهول و نامعلوم می باشد. و تا زمانی که در چنین شرایطی یعنی حالت برزخی قرار نگیریم نمی توانیم با این موقعیّت آشنائی به دست آوریم. اما در همین رابطه در احادیث نورانی ائمه معصومین علیهم السلام سخنان گوهرباری بیان شده است که تا حدودی ما را با این مسئله آشنا می سازند.

از مجموع روایات این چنین بدست می آید که در عالم برزخ ارواح با یکدیگر ملاقات می کنند و وقتی مومنی از دنیا می رود، اقوام آشنایانی که روح آنها در برزخ قرار دارد به سراغ او خواند رفت و از احوال زندگان از وی سوال می پرسند. در اینباره امام صادق ـ عليه السلام ـ در ضمن حديثي مي فرمايند: ارواح شبيه جسدها هستند در بهشت (بهشت برزخي) از ميوه هاي درختها استفاده مي كنند، همديگر را مي شناسند و از همديگر پرسش و پاسخ دارند. وقتي يكي از افراد دنيا بميرد، روحش به عالم برزخ مي رود و ارواح ديگر به ملاقات او مي آيند.(1)
بنابراین ارواح نیز در آن دنیا با یکدیگر در ارتباط هستند و از احوالات همدیگر باخبر می باشند. البته ناگفته نماند که چنین مطلبی در مورد همه یکسان نمی باشد و شرط اصلی برای ملاقات با دیگران میزان ایمان و اعمال صالح او می باشد و بر اساس روایات کسانی که از ایمان و اعمال بهتری برخوردار باشند، در آن دنیا اختیار و آزادی بیشتری برخوردار هستند.

1.بحارالانوار، بيروت، داراحياء التراث العربي، 1403 ق، ج6، ص 268.

 

برزخ

یکی از منزلگاه هایی که روح انسان پس از رحلت از دنیا در آن قرار میگیرد، منزل برزخ می باشد. بر اساس آموزه های دین مبین اسلام در عالم برزخ نیز شخص می تواند حرکت تکاملی همانند عالم ماده داشته باشد منتهی این تفاوت وجود دارد که در عالم ماده حرکت تکاملی فرد به خاطر اعمال جوارحی و جوانحی او می باشد و بر اساس کار هایی است که انسان با اختیار و به صورت آزادانه آن کارها را انجام میدهد. اما در عالم برزخ چنین اعمالی وجود ندارد بلکه عمل خیر دیگران و هدایایی که بازماندگان برای او می فرستند، سبب می شود که روح در عالم برزخ پاک شود و وارد قیامت شود. بنابراین عالم برزخ یکی از توقّفگاه هایی می باشد که انسان در مسیر آخرت در آن قرار می گیرد. و همان گونه كه منزل دنیا، منزل تكاملي به سوي آخرت است، منزل و توقفگاه برزخ نيز، نوعي حركت تكاملي براي انسان ها به سوي آخرت است.(1) و اين تكامل در عالم برزخ به دو شيوه صورت مي گيرد:

1. بهره گيري ارواح برزخي از اعمال نيك ديگران.
2. به واسطه عذاب هاي عالم برزخ.
 

با این توضیحات عذاب های برزخی نیز باعث طهارت روح می شوند و روح انسان را به تکامل می رسانند و در عین حال که این عذاب ها دردناک می باشند ولی باعث پاکی و منزه شدن انسان از آلودگی ها می شود و هر اندازه از عذاب ها بر آنها مي گذرد، خود را به نعمت هاي الهي نزديك ديده و آنها را مشاهده مي كنند و هر مرحله اي از عذاب مايه پاكي آنان مي گردد.

1.شجاعي، محمد، معاد يا بازگشت به سوي خدا، تهران، شرکت سهامي انتشار، 1362ش، ج1، ص155.

ارتباط اموات با عالم دنیا چگونه است؟

طبق آموزه های دین مبین اسلام هنگامی که روح از بدن انسان جدا می شود در عالمی به نام عالم برزخ قرار می گیرد اما به طور کلی ارتباطش با دنیا قطع نخواهد شد و در ارتباط با دنیا بستگی به اندازه ایمان و فضیلت‌های او دارد. کسانی که در دنیا به درگاه الهی مقرّب تر باشند، اجازه بیشتری برای دیدار از دنیا را خواهند داشت. ولي آنها كه در دنيا خود را اسير هواهاي نفس كردند و كم تر توانستند در مسير قرب الهي قدم بردارند، ارتباط كمتري با دنيا خواهند داشت.

در این باره شخصی از امام کاظم علیه السّلام سوال کرد: آیا ممکن است که انسان مومن پس از مرگ، خانواده اش را زیارت کنند. حضرت فرمودند: بله. بعد سوال کردند: چه مقدار می تواند زیارت کند؟ امام فرمودند: میزان زیارت مومن از خانواده خود بستگی به فضائل او دارد. بعضی از ارواح هر روز می توانند زيارت كنند و بعضي در هر دو روز يكبار اذن ملاقات دارند و بعضي از آنها هر سه روز يكبار.«1»

البته در این میان باید دانست که ملاقات اهل برزخ با اهل دنیا بدون هدف و دلیل نمی باشدو این دیدار می تواند مایه عذاب یا نعمت شخص گردد. در روايتي است از امام صادق ـ عليه السلام ـ كه فرمودند: إنّ المؤمن ليزور اهله فيري ما يحبّ و يستر عنه ما يكره و إن الكافر ليزور اهله فيري ما يكره و يستر عنه ما يحبّ. 

يعني روح مومن خانواده اش را زيارت مي كند و در اين ديدار فقط چيزهايي را مي بيند كه باعث مسرّت اوست و يا كافر در ديدارش با خانواده، فقط چيزهايي را مي بيند كه باعث ناراحتي او ميشود.(2)

1. مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، بيروت: موسسّه الوفاء، ج 6، ص 257.
2. همان.

آیا اینکه حضرت سلیمان از آب اطلاع نداشت به علم غیب ایشان ضربه ای نمی زند؟

 باید دانست که فقط ذات مقدّس خداوند می باشد که از همه چیز اطّلاع دارد و معنای غیب برای خداوند متعال کاملا نامفهوم و پوچ می باشد.خداوند متعال در همه جا حاضر است و هیچ چیز از علم او پوشیده و مخفی نمی باشد اما غیر خداوند وجودش محدود به زمان و مکان می باشد و نمی تواند از همه چیز باخبر باشد. مگر اینکه خداوند اراده کرده باشد و قسمتی از علم غیب خود را در اختیار او قرار داده باشد. به همین خاطر است که خداوند متعال در قرآن می فرماید: خداوند از تمامي امور پنهاني آگاه است و هيچ كس را از علم غيب خود آگاه نمي كند مگر رسولاني كه مورد رضايت او هستند.(1)

 قرآن کریم در داستان هدهد و حضرت سلیمان این گونه می‌ فرماید که هدهد به حضرت سلیمان گفت«خبر مهمي آورده ام كه تو از آن باخبر نيستي. من از سرزمين سبا يك خبر قطعي براي تو آورده ام» اين تعبير درس بزرگي است براي همگان كه ممكن است موجود كوچكي چون هدهد مطلبي را بداند كه داناترين انسانهاي عصر خويش از آن بي خبر باشند تا آدمي به علم و دانش خود مغرور نگردد، هر چند سليمان باشد با علم وسيع نبوت.

بنابراین خداوند متعال دارای صاحب اختیار مستقل و بالذّات می باشد و دیگران حتی انبیاء و پیامبران نیز از خداوند کسب قدرت می کنند. به همین خاطر هیچ مانعی ندارد که اطلاع از وجود آب در اختیار حضرت سلیمان قرار نداشته باشد و حضرت برای اطلاع از آب از دیگران استفاده کند. چنانكه در جريان «حضرت موسي و خضر» حضرت موسي به علومي آگاهي نداشت و بايد پيش حضرت خضر تلمذ مي نمود.