هر دین و آیینی پس از رحلت بنیانگذار آن احتمال وقوع اختلاف و پراکندگی در آن دین به شدّت وجود دارد و به همین خاطر در تمام ادیان، فرقه هایی پس از رحلت بنیانگذار آن دین به وجود آمده است. در دین مبین اسلام هم مطابق پیشگویی هایی که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلّم داشتند، پس از رحلت ایشان مسلمانان به گروه‌های مختلفی تقسیم شدند و وحدت اسلامی خدشه‌دار و تفرقه و پراکندگی دامن امّت اسلامی را گرفت.

 امام علی علیه السّلام می­فرماید: از رسول خدا (صلی الله علیه وآله) شنیدم که فرمودند: به درستی که امت موسی بعد از موسی هفتاد و یک فرقه گردیدند که از آنها یک فرقه اهل نجاتند و هفتاد فرقه دیگر در دوزخند و امت حضرت عیسی بعد از عیسی به هفتاد و دو فرقه تقسیم شدند که یک فرقه آنها اهل نجات و هفتاد و یک فرقه آن در دوزخند و بدرستی که امت من بعد از من زود باشد که بر هفتاد و سه فرقه تقسیم شوند که یک فرقه از آنها نجات یافته و هفتاد و دو فرقه آنها در دوزخند.(1)

و در بعض روایات دیگر نقل شده از آن حضرت (ع) در آخر روایت می­فرماید: فقلت یا رسول آله و ما الناجیه فقال «ص» التمسک بما انت و اصحابک، پس گفتم: آن فرقه نجات یافته کیانند، رسول اکرم «ص» فرمودند: آنها که چنگ بدامان تو زنند و اصحاب تو باشند اهل نجاتند.(2)

این حدیث از نظر سند و نقل در کتب اهل سنت و جماعت و در کتب شیعه، تواتر اجمالی دارد. تواتر یعنی آنقدر به طرق و روایات گونانون نقل شده که احتمال کذب و دروغ بودن آن داده نمی­شود و معمولا روایاتی که تواتر داشته باشند فی الجمله مورد قبول است.

 بیشتر اختلافاتی که پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه وآله وسلّم بوجود آمدند منشأ آنها اختلافاتی عقیدتی می باشد و این اختلافات به حدّی شدّت پیدا می‌کرد که در برخی موارد طرف مقابل را کافر به حساب می آوردند و از آنها برائت می جستند. به طور نمونه پس از پیدایش فرقه خوارج بسیاری از فرقه های اسلامی از آنها برائت جستند و آنان را خارج از اصول اسلامی دانستند.

1.سفینة البحار جلد ۲ صفحه ۳۶۰

2.همان

3.ترجمه الفرق بین القرق بغدادی، ص 4.